بررسی اندیشکده اسرائیلی: سناریوهای مداخله آمریکا و پاسخ ایران

نظام سیاسی ایران هنوز قابلیت‌های تخریبی قابل‌توجهی دارد که ممکن است به آن اجازه دهد بحران کنونی را — هرچند ضعیف‌تر و متزلزل‌تر — پشت سر بگذارد.

نظام سیاسی ایران هنوز قابلیت‌های تخریبی قابل‌توجهی دارد که ممکن است به آن اجازه دهد بحران کنونی را — هرچند ضعیف‌تر و متزلزل‌تر — پشت سر بگذارد. - گروه سیاسی: اندیشکده مطالعات امنیت ملی اسرائیل در گزارشی به سناریوهای آمریکا برای مداخله احتمالی در ایران و پاسخ‌های ممکن ایران پرداخت. بخش‌هایی از این گزارش را می‌خوانید: ۳ هفته پس از آغاز موج ناآرامی‌ها در ایران که تاکنون جان هزاران نفر را گرفته، دولت ایالات متحده با مجموعه‌ای از تصمیمات عملیاتی روبه‌رو است؛ تصمیماتی که در پرتو تهدیدهای دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا علیه نظام سیاسی ایران شکل گرفته‌اند. تهدیدهای ترامپ با بیانیه‌ای عمومی آغاز شد که در آن اعلام کرد ایالات متحده در صورت ادامه استفاده از خشونت مرگبار علیه معترضان، برای «نجات» آنها وارد عمل خواهد شد. این تهدیدها با توییت دیگری در ۱۳ ژانویه تشدید شد؛ جایی که او نوشت: «کمک در راه است»، معترضان را به تصرف نهادهای دولتی تشویق کرد و خواستار ثبت هویت عاملان سرکوب شد و تاکید کرد که آنها «بهای سنگینی» خواهند پرداخت. احتمال مداخله مستقیم آمریکا در امور داخلی ایران عمدتا از سوی خود ترامپ مطرح شده است. او در روزهای نخست (۲ ژانویه) توییت کرد: «اگر ایران به سبک همیشگی خود به معترضان مسالمت‌آمیز شلیک کند و آنها را به‌طور خشونت‌آمیز بکشد، ایالات متحده آمریکا برای نجات آنها وارد عمل خواهد شد. ما آماده و مسلح هستیم.» موفقیت عملیات آمریکا در ربودن و محاکمه مادورو درست یک روز پس از این اظهارنظر درباره ایران، این برداشت را تقویت کرد که ایالات متحده ممکن است واقعا در ایران هم دست به اقدام بزند. این تصور در روزهای بعد با تکرار تهدیدهای ترامپ و حمایت مقامات جمهوری‌خواه به‌خصوص سناتور لیندسی گراهام که خواستار اقدام مستقیم علیه مقامات ارشد ساختار سیاسی شد، بیشتر شد. در سطح عملی، ترامپ اعلام کرد تعرفه ۲۵ درصدی بر کشورهای تجارت‌کننده با ایران به دلیل سرکوب اعمال می‌شود و مذاکرات برنامه‌ریزی‌شده آمریکا و ایران را معلق کرد. همچنین گزارش شده که او در حال بررسی گزینه‌های نظامی برای ضربه زدن به نظام سیاسی ایران است. اعلام ترامپ مبنی بر توقف تماس‌های مستقیم، احتمال آغاز مذاکرات پیش از اقدام نظامی آمریکا را کاهش داده، اما کاملا حذف نکرده است. در عین حال، واشنگتن ممکن است ضربه نظامی را ابزاری برای وادار کردن ایران به امتیازدهی‌هایی بداند که تاکنون از آنها سر باز زده است؛ نه تنها در زمینه غنی‌سازی در خاک ایران، بلکه در برنامه موشک‌های بالستیک نیز. سناریوهای احتمالی اقدام آمریکا ایالات متحده با گزینه‌های زیر روبه‌رو است: حمله نمادین: حمله به تعداد محدودی از اهداف یا افراد، بدون هدف فلج کردن کل سیستم‌های ایران. هدف: نشان دادن جدیت تهدیدها، جلوگیری از برداشت انفعال ترامپ و کشاندن ایران به میز مذاکره در شرایط بهتر. حمله با هدف تضعیف ساختار: هدف‌گیری مستقیم سپاه پاسداران، بسیج و احتمالا چهره‌های ارشد حکومت. این گزینه با تهدیدهای ترامپ و حمایت از معترضان همخوانی دارد. آمریکا همچنین ممکن است مانند مورد ونزوئلا به ترور مقامات ارشد هم فکر کند. حملات گسترده به اهداف غیرسرکوبی: تمرکز بر تاسیسات نظامی مستقل از ثبات حکومت (مانند زرادخانه موشک‌های بالستیک) برای افزایش هزینه مقاومت ایران و محدود کردن توان تلافی آن. هرچه اقدام آمریکا طولانی‌تر شود، آمریکا فرصت بازآرایی نیروهای خود در منطقه را پیدا می‌کند. این روند در حال حاضر آغاز شده است. به ارزیابی ما، احتمال اقدام نظامی آمریکا در روزهای اخیر افزایش یافته و احتمال پایان بحران بدون هیچ استفاده از نیروی آمریکا کاهش یافته است. در محاسبات استراتژیک جمهوری اسلامی ۴ گزینه عملیاتی قابل برشمردن است: حمله به پایگاه‌ها و زیرساخت‌های نظامی آمریکا در خلیج فارس ایران هنوز ذخایر قابل‌توجهی از موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد و پهپادهای انتحاری در اختیار دارد و حمله به اهداف آمریکایی از نظر فنی امکان‌پذیر است. از سوی دیگر، کمبود نسبی نیروهای آمریکا در منطقه (به‌خصوص نبود گروه ضربت ناو هواپیمابر) و زمان مورد نیاز برای استقرار مجدد سامانه‌های پدافندی، ممکن است ایران را به سمت پاسخی نسبتا شدیدتر سوق دهد. پاسخ نمادین و محدود مشابه حمله ۲۳ ژوئن ۲۰۲۵ به پایگاه العدید در قطر (بزرگ‌ترین پایگاه آمریکا در خاورمیانه) که یک روز پس از بمباران تاسیسات هسته‌ای ایران توسط آمریکا انجام شد؛ حمله‌ای کنترل‌شده که تلفات سنگین ایجاد نکند و در عین حال امکان بازگشت به میز مذاکره را حفظ کند. حمله به اسرائیل بستن تنگه هرمز تلاش برای مسدود کردن این نقطه استراتژیک که بیش از ۲۰ درصد گاز طبیعی مایع جهان و ۲۵ درصد تجارت دریایی نفت از آن عبور می‌کند می‌تواند بحران را جهانی کند، شوک بزرگی به اقتصاد جهان وارد آورد، زنجیره‌های تامین را مختل کند و قیمت انرژی را به‌شدت افزایش دهد. این گزینه احتمالا آخرین راهکار ساختار سیاسی در برابر تلاش‌های شدید برای سرنگونی‌اش خواهد بود. ابتکار دیپلماتیک در پاسخ به حمله آمریکا، ایران ممکن است مسیر دیپلماسی را در پیش گیرد؛ مثلا با پذیرش توافقی که شامل توقف غنی‌سازی اورانیوم در خاک ایران و محدودیت‌های جدی بر تولید موشک‌های بالستیک باشد. بعید به نظر می‌رسد رهبر انقلاب با چنین امتیازهای سنگینی موافقت کند. نظام سیاسی ایران هنوز قابلیت‌های تخریبی قابل‌توجهی دارد که ممکن است به آن اجازه دهد بحران کنونی را — هرچند ضعیف‌تر و متزلزل‌تر — پشت سر بگذارد. تهدیدهای ترامپ و تاخیر در اجرای آنها، تمایل خاص او به استفاده از زور در راستای آنچه منافع آمریکا و نفوذ شخصی‌اش می‌داند را نشان می‌دهد. در عین حال، او نیز با محدودیت‌های واقعی توان نظامی آمریکا در منطقه و تمایل به اجتناب از باتلاق جنگی جدید در خاورمیانه مواجه است. کاهش حضور نظامی آمریکا در ماه‌های اخیر (که عملیات ونزوئلا را ممکن ساخت) این معضل را تشدید کرده است.